Yeni Hegemonya ve Azalan Kâr Savaşları Eşiğinde NATO (II)

Geçtiğimiz yazıyı, NATO’nun Ankara zirvesinde emperyalist sistemin önünde, 1- Hegemonyası kırılan lider ABD’nin ne olacağı, 2- ABD’nin bu vaziyeti karşısında kimin ne koparacağı, 3- ABD’nin hegemonyasını toparlamak üzere ittifaktan ne talep edeceği, 4- İran, Rusya ve Çin karşısında kolektif Batı emperyalizminin ortak bir konumlanmasının olup olamayacağı, 5- Avrupa’nın güç toplamak ve sorunlarını aşmak üzere ortak bir çıkış yapıp yapamayacağı sorunları durduğuna işaret ederek bitirmiştik.

1. Sorun

Hegemonya soyut bir süreç değil. Dünya sisteminde bir devletin hâkimiyeti sarsılıyorsa, başka alternatifler güçleniyordur. ABD’nin yaşadığı sarsıntıya, İngiltere’nin onun aleyhine çalışması bir etken ancak tek düze bir süreçten bahsetmiyoruz. İngiltere’nin “geri dönüşü” süreçte tek etken değil, öte yandan ABD ve İngiltere gerek içinde bulundukları türlü girift ilişkiler, gerekse de birlikte karşı koymak zorunda oldukları kapitalizmin ortak menfaatleri icabı boğaz boğaza gelecek vaziyette değiller. Dolayısıyla sürece şu anda itişmeler, uzlaşmalar ve çatışmalar karakterini veriyor.

Bu çerçeveden bakıldığında NATO Zirvesi sırasında İngiltere’de Farage’ın aniden istifası ve Senatör Graham’ın aniden ölmesi anlam kazanıyor. ABD’de iktidarı tutan mevcut klik, İngiltere’de giderek yükselen Farage tarafından temsil ediliyor, partisi adım adım iktidara yaklaşıyordu.[1] NATO görüşmelerinin sonunda, yolsuzluk soruşturması bahanesiyle, zorlayıcı bir mahkeme kararı da yokken Farage’ın kendi isteği ile istifa etmesi olağan karşılanamaz.

Farage’ın ani istifasını, müfrit İran düşmanı ve İsrail destekçisi Graham’ın ani ölümü takip etti. Graham NATO toplantısı için Ankara’daydı, oradan Ukrayna’ya geçti. İran savaşını yeniden körüklemek, bölgeyi birbirine katmak, İngiltere’ye rağmen İsrail’i sıkışık durumundan çıkarmak çabasındaydı. Suudilerle İsrail arasında Abraham Antlaşmaları’nı yeniden canlandırmak istiyordu. Çok dinamik ve gayretliydi, etkiliydi. İngiltere’yle itişen ve dönemsel olarak anlaşan Trump’ı zorluyordu. Kısa süre önce başka bir suikastı atlattığı söylenen Sırrı Süreyya Önder misali aort damarı yırtılarak öldü.

Graham ölmeden önce İran’a karşı yeniden saldırıya geçen ABD, onun ölümünü takiben durdu; İran Körfez ülkelerindeki ABD varlıklarını tekrar hedef aldı; Suudiler Husilerin saldırılarına muhatap oldu. Elbette Graham kendi başına bir özne ve kudret kaynağı değil; şu anda bastırılmakta olan bir kliğin adamı ve o kliği göz dağı kapsamında durdurulmuş olmalı.

Farage ve Graham, örneklerinden yola çıkarak kısa yoldan açıklamaya çalışacak olursak, hegemonyası kırılan lider ABD’nin dönemsel ve kanlı uzlaşılar arayacağını; itişerek dünya sisteminin tepesindeki konumunu sürdürmeye çalışacağını düşünmek gerekiyor.

Bu şartlar altında, İsrail’in pozisyonunun giderek daralacağını, Ukrayna-Rusya savaşında İngiltere’nin istediği yönde tırmanmalar olacağını, Türkiye’nin yeni denge imkânları bulacağını kestirebiliriz. Bu dengenin maddesi ve Türkiye işçi sınıfına maliyetleri bir sonraki yazıda ele alınmaya çalışılacak.

İkinci sorundan devam edeceğiz.

–devam edecek–

Gökçe Kutlu

13 Temmuz 2026

Dipnot:

[1] Richard Wheeler, “Reform election gains show historic shift in British politics, says Farage”, 9 Mayıs 2026, BBC.